Skutki działania erozji wodnej można przedstawić na kilku wybranych przykładach liczbowych. Jak wzrosło działanie erozji, znakomicie przyśpieszanej ostatnio przez nadmierne karczowanie lasów, świadczą między innymi dane amerykańskie, według których dla zmycia 20-centymetrowej warstwy gleby lessowej — co odpowiada przeciętnej grubości warstwy uprawnej — ze zbocza o nachyleniu 10% pokrytego dziewiczym lasem — potrzeba było ponad 500 000 lat, a przy obecnie stosowanej uprawie roli wystarcza na to zaledwie 40 lat. W Polsce corocznie odpływa do morza średnio 2,5 min t gleby, a ponadto co najmniej taka sama ilość osadza się u podnóża zboczy. Co minutę odpływa z Polski do morza średnio blisko 10 t gleby, w przybliżeniu ładunek wagonu kolejowego. Gdyby to przeliczyć na powierzchnię pokrytą warstwą gleby grubości 20 cm — otrzymamy rocznie obszar 1500 ha. Po takim przeliczeniu powiedzieć można, że kraj traci corocznie — i to bezpowrotnie – jeden duży PGR lub 100 15-hektarowych gospodarstw chłopskich. Oczywiście faktyczne straty gleby w ciągu jednego roku nie obejmują 20-centymetrowej warstwy ornej, ale za to obejmują powierzchnię nie 1500 ha – lecz znacznie większą – wynoszącą około 4 min ha. Co najmniej zaś 1 ... czytaj dalej
W ocenie zagrożenia erozją wietrzną także stosuje się podział na 5 stopni. Są to: Stopień 1 — erozja słaba — powoduje niewielkie wywiewanie z gleby najdrobniejszych i najcenniejszych części koloidalnych, spławialnych i pyłowych. Wywiewanie to praktycznie nie ma żadnego wpływu na stan gleby, przyczynia się natomiast do zapylania atmosfery. Grunty zagrożone erozją słabą nie wymagają jednak zabiegów ochronnych; Stopień 2 – erozja umiarkowana – zaczyna już w pewnym stopniu redukować poziom próchniczny wskutek wywiewania większych ilości części mineralnych oraz organicznych niż przy erozji słabej. Powoduje ona również wyraźne zapylanie atmosfery materiałem glebowym. Grunty zagrożone erozją umiarkowaną powinny mieć możliwie krótki okres ugorowania; Stopień 3 — erozja średnia — może w wyraźny sposób redukować poziom orno-próchniczny. Wskutek wywiewania znacznych ilości części mineralnych i organicznych powoduje szkody w uprawianych roślinach — są one bowiem zasypywane, uszkodzone mechanicznie łub mają osłabiony system korzeniowy. Ochrona gruntów przed erozją średnią polega na stosowaniu zabiegów agrotechnicznych zmniejszających podatność gleb na wywiewanie, a w niektórych przypadkach – na ... czytaj dalej
Pod pojęciem erozji gleb (od łacińskiego „erodare” — wgryzać się, wcinać się) rozumie się procesy niszczenia wierzchniej warstwy gleby przez wodę i wiatr (erozja wietrzna i erozja wodna). W erozji wodnej wyróżnia się: 1) erozję powierzchniową — zniszczeniu ulega cała powierzchnia terenu, – 2) erozję liniową — zniszczenia mają charakter liniowy i mogą przejawiać się w formie erozji: żłobinowej, wąwozowej, rzecznej, 3) ruchy masowe — zniszczeniu ulegają całe obszary, głównie na skutek sił ciężkości, ale przy współudziale wody. Zalicza się tu następujące zjawiska: — spełzywanie (powolne przesuwanie się dużych mas na stoku), — soli Aukcja (zsuwanie się wierzchniej warstwy po głębszej, zamarzniętej warstwie podłoża), — osuwiska (przemieszczenie mas zwietrzeliny na stoku – zazwyczaj gwałtowne), 4) suffozję (erozja podziemna) — zniszczeniu mogą ulec niekiedy duże obszary terenu; 5) abrazję — zniszczeniu ulega brzeg morski na skutek uderzających fal. Erozja gleb jest zjawiskiem stosunkowo dobrze znanym, chociaż nasilenie jej w Polsce nie jest duże i dlatego nie zawsze jest dostrzegana i właściwie traktowana. Bardzo rzadko i w wyjątkowych warunkach ... czytaj dalej
Charakter działania przyczyn rodzaju II Bb jest podobny do przyczyn rodzaju II Ba, z tym, że przyczyny te działają w sposób pośredni, to znaczy, że dopiero następstwa ich występowania wpływają niekorzystnie na rolniczy potencjał produkcyjny. Są to: 1) nie uregulowane stosunki własnościowe, 2) starzenie się rolników i brak ich następców, 3) istnienie ziem należących do Państwowego Funduszu Ziemi, 4) zła struktura przestrzenna gruntów rolnych, 5) stosowanie niewłaściwej agrotechniki. Pierwsze dwie przyczyny odnoszą się do gruntów gospodarstw indywidualnych, lub państwowych przekazanych w dzierżawę (szczególnie krótkotrwałą). Świadomość, że korzysta się z gruntu nie swojego powoduje najczęściej rabunkowe wykorzystywanie ziemi. Nieracjonalnie jest też wykorzystywana ziemia w gospodarstwach, w których rolnicy osiągnięli wiek podeszły i występuje brak siły roboczej. Prowadzi to najczęściej do ekonomicznego podupadania gospodarstwa. Grunty Państwowego Funduszu Ziemi, które nie mają trwałego użytkowania, są wykorzystywane w różny, często niewłaściwy sposób. Jest oczywiste, że w takich warunkach nie prowadzi się właściwego wykorzystania ziemi, choć zgodzić się trzeba z faktem, że ... czytaj dalej
Przyczyny zaliczone do rodzaju II Ba nie powodują ilościowego zmniejszania obszaru gruntów rolnych, ale wpływają na obniżenie ich przydatności rolniczej. Działanie ich jest jednak bezpośrednie i widoczne. Do tego rodzaju przyczyn można zaliczyć następujące przypadki : 1) zmiana środowiska glebowego na skutek przemysłowego zanieczyszczenia powietrza. 2) zaburzenia stosunków wodno-powietrzny ch, 3) erozja powierzchniowa (wodna i wietrzna) oraz żłobinowa jako jeden z przypadków erozji liniowej, 4) inne przyczyny działające bezpośrednio i powodujące dewastację jakościową. Powietrze jest tylko czasowym nośnikiem związków chemicznych (pyłów, par i gazów) wydzielapych do atmosfery przez zakłady przemysłowe, z których — w wyniku procesów chemicznych i fizycznych — wolniej lub szybciej samo się oczyszcza. Tym samym zostają one przeważnie odprowadzone do gleby, co w Większości przypadków powoduje degradację gleby. Degradacja środowiska glebowego może obejmować: — zmianę odczynu gleby, — zmianę struktury gleby, — zmianę właściwości fizycznych i chemicznych gleby. Zmiany te najczęściej zachodzą w dosyć długim okresie i dlatego nie zawsze są dostrzegalne lub są tłumaczone innymi ... czytaj dalej
Przyczyny zaliczane do. rodzaju I Ab powodują dewastację ilościową, ale powstające w wyniku ich działania obszary mogą być przywrócone rolnictwu po przeprowadzeniu na nich odpowiednich zabiegów. Ten rodzaj przyczyn reprezentowany jest przez następujące przypadki: 1) przeznaczenie gruntów rolnych pod odkrywkową eksploatację kopalin, 2) przeznaczenie gruntów rolnych pod sztuczne elementy terenowe (stanowiące granice władania lub prywatne drogi), 3) przeznaczenie gruntów rolnych pod składowiska odpadów przemysłowych, komunalnych i innych, 4) niektóre formy zjawisk erozyjnych „erozja wąwozowa, brzegowa i ruchy masowe”, 5) długotrwałe lub o dużym nasileniu działanie przyczyn powodujących dewastację jakościową, 6) inne przyczyny powodujące czasowe wyłączanie gruntów rolnych z produkcji. Do kopalin pozyskiwanych metodą odkrywkową można zaliczyć eksploatację: 1) węgla (kamiennego a głównie brunatnego), 2) soli mineralnych, 3) rud metali (szczególnie rudy darniowej), 4) piasku podsadzkowego, 5) materiałów budowlanych (żwiru, piasku, pospółki, materiałów ceramicznych – glina, ił), 6) wapna łąkowego, 7) torfu. Górnictwo odkrywkowe, oprócz ... czytaj dalej
Do przyczyn rodzaju I Aa należą te, które powodują trwałą zmianę użytkowania gruntów rolnych. Można, tu więc wymienić następujące przypadki: 1) przeznaczenie gruntów rolnych pod zakłady przemysłowe, 2) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny osiedlowe i budowie inżynieryjne (np. linie przesyłowe), 3) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny komunikacyjne, 4) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny wodne (wodocieki, wodozbiory), 5) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny leśne, 6) inne przyczyny powodujące trwałe wyłączenie gruntów z produkcji rolnej. .Wymienione przypadki zmniejszania ogólnego areału gruntów rolnych są najbardziej groźne dla rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Rozwój przemysłu potrzebuje coraz to nowych terenów, które najczęściej są pozyskiwane kosztem gruntów rolnych. Do najbardziej terenochłonnych gałęzi przemysłowych, nie uwzględniając przemysłu surowcowego należą; przemysł spożywczy, chemiczny, maszynowy, konstrukcji metalowych, wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej oraz drzewny, których udział w ogólnym obszarze terenów przemysłowych waha się w granicach 5+10%. Najmniej terenochłonne gałęzie przemysłowe, to przemysł poligraficzny, solny, ... czytaj dalej
Pod pojęciem przyczyn powodujących zmniejszenie możliwości produkcyjnych gruntów rolnych należy rozumieć przyczyny powodujące zmniejszenie ogólnego areału gruntów rolnych oraz pogorszenie warunków produkcji na gruntach rolnych. Powyższe przyczyny z punktu widzenia rolnictwa można także utożsamić z dewastacją przestrzeni rolniczej (w pełnym znaczeniu tego słowa). Rozpatrzono następujące kryteria: 1) charakter dewastacji, 2) stopień zniszczenia, 3) sposób działania przyczyny dewastacji, 4) możliwość przywrócenia zdolności produkcyjnych. Przez określenie „charakter dewastacji”, rozumiano rodzaj zmniejszenia potencjału rolniczej przestrzeni produkcyjnej, a więc stwierdzenie czy przyczyna powoduje zmniejszenie ilości areału produkcyjnego, czy też pogarsza tylko warunki dotychczasowej produkcji. Ocena stopnia zniszczenia pozwala na stwierdzenie przyczyn wywołujących dewastację całkowitą lub częściową. Biorąc pod uwagę sposób działania przyczyn dewastacji — chodziło o wyodrębnienie tych, których czas działania jest jednocześnie okresem zmniejszenia możliwości produkcyjnych ziemi, i przyczyn, przy których czas ten jest tylko momentem uaktywnienia innych czynników, które dopiero będą wpływały na proces zmniejszenia ... czytaj dalej
W dotychczasowej działalności na rzecz ochrony gruntów rolnych można wyróżnić trzy etapy, z których każdy następny cechuje się większym zaangażowaniem i większą skutecznością . Etap I — przypada na okres przed 1966 r,, to jest przed wydaniem uchwały nr 198 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 1960 r. o ochronie użytków rolnych (Mon. Pol. nr 40, poz. 200). Etap II — ograniczony jest datami wydania wspomnianej uchwały i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów, a więc obejmuje lata 1966—1971, Etap III —obejmuje okres po 1971 r,, to jest po wydaniu ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów. Działalność na rzecz ochrony gruntów przed 1966 r, była nikła i sporadyczna. Wprawdzie pewne elementy ochrony gruntów pojawiły się w działalności niektórych resortów (np. górnictwa) i pośrednio były usankcjonowane aktami prawnymi (np. ustawa o ochronie terenów torfowych, czy ustawa o planowaniu przestrzennym), ale przejawiało się to raczej w możliwościach działania niż w samym działaniu. Etap II, zapoczątkowany wydaniem dwóch uchwał, to jest uchwały nr 198 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 1966 r. o ochronie użytków rolnych (Mon. Pol. nr 40, poz. 200) i uchwały nr 301 Rady ... czytaj dalej
Wprawdzie na świecie można spotkać wiele przykładów dużego zwiększenia plonów przy zastosowaniu nowoczesnych odmian roślin i nowej agrotechniki, to jest także wiele głosów twierdzących, że brak jest większych możliwości podniesienia plonów, m.in. z uwagi na to, że obserwuje się brak wody i obniżanie się poziomu wody gruntowej, występowanie erozji, niszczenie próchnicy i brak składników odżywczych w glebie . W wielu krajach powierzchnia gruntów użytkowych nie ulega zwiększeniu, a od dość dawna obserwuje się proces zmniejszania areału gruntów wykorzystywanych rolniczo. Wynika to z konieczności zaspokojenia potrzeb innych niż wyżywienie. Buduje się nowe miasta, ośrodki przemysłowe, drogi, koleje, lotniska i inne budowle, które każdego roku zabierają olbrzymie obszary ziemi, w tym także przydatnej dla rolnictwa. Przewiduje się, że w 2070 r. w ZSRR miasta i ośrodki przemysłowe zajmą około 1,2 min km2, to jest około 5,3% powierzchni całego kraju . O ile jednak kraje mające stosunkowo małe zagęszczenie ludności mogą pozwolić sobie na przeznaczenie takich obszarów na cele urbanizacyjne,to kraje o dużym zagęszczeniu mają w tym zakresie poważne problemy. Trzeba by bowiem w nich na cele urbanizacyjne w 2070 r, przeznaczyć ... czytaj dalej