Charakter działania przyczyn rodzaju II Bb jest podobny do przyczyn rodzaju II Ba, z tym, że przyczyny te działają w sposób pośredni, to znaczy, że dopiero następstwa ich występowania wpływają niekorzystnie na rolniczy potencjał produkcyjny. Są to: 1) nie uregulowane stosunki własnościowe, 2) starzenie się rolników i brak ich następców, 3) istnienie ziem należących do Państwowego Funduszu Ziemi, 4) zła struktura przestrzenna gruntów rolnych, 5) stosowanie niewłaściwej agrotechniki. Pierwsze dwie przyczyny odnoszą się do gruntów gospodarstw indywidualnych, lub państwowych przekazanych w dzierżawę (szczególnie krótkotrwałą). Świadomość, że korzysta się z gruntu nie swojego powoduje najczęściej rabunkowe wykorzystywanie ziemi. Nieracjonalnie jest też wykorzystywana ziemia w gospodarstwach, w których rolnicy osiągnięli wiek podeszły i występuje brak siły roboczej. Prowadzi to najczęściej do ekonomicznego podupadania gospodarstwa. Grunty Państwowego Funduszu Ziemi, które nie mają trwałego użytkowania, są wykorzystywane w różny, często niewłaściwy sposób. Jest oczywiste, że w takich warunkach nie prowadzi się właściwego wykorzystania ziemi, choć zgodzić się trzeba z faktem, że ... czytaj dalej
Przyczyny zaliczone do rodzaju II Ba nie powodują ilościowego zmniejszania obszaru gruntów rolnych, ale wpływają na obniżenie ich przydatności rolniczej. Działanie ich jest jednak bezpośrednie i widoczne. Do tego rodzaju przyczyn można zaliczyć następujące przypadki : 1) zmiana środowiska glebowego na skutek przemysłowego zanieczyszczenia powietrza. 2) zaburzenia stosunków wodno-powietrzny ch, 3) erozja powierzchniowa (wodna i wietrzna) oraz żłobinowa jako jeden z przypadków erozji liniowej, 4) inne przyczyny działające bezpośrednio i powodujące dewastację jakościową. Powietrze jest tylko czasowym nośnikiem związków chemicznych (pyłów, par i gazów) wydzielapych do atmosfery przez zakłady przemysłowe, z których ? w wyniku procesów chemicznych i fizycznych ? wolniej lub szybciej samo się oczyszcza. Tym samym zostają one przeważnie odprowadzone do gleby, co w Większości przypadków powoduje degradację gleby. Degradacja środowiska glebowego może obejmować: ? zmianę odczynu gleby, ? zmianę struktury gleby, ? zmianę właściwości fizycznych i chemicznych gleby. Zmiany te najczęściej zachodzą w dosyć długim okresie i dlatego nie zawsze są dostrzegalne lub są tłumaczone innymi przyczynami Do ... czytaj dalej
Przyczyny zaliczane do. rodzaju I Ab powodują dewastację ilościową, ale powstające w wyniku ich działania obszary mogą być przywrócone rolnictwu po przeprowadzeniu na nich odpowiednich zabiegów. Ten rodzaj przyczyn reprezentowany jest przez następujące przypadki: 1) przeznaczenie gruntów rolnych pod odkrywkową eksploatację kopalin, 2) przeznaczenie gruntów rolnych pod sztuczne elementy terenowe (stanowiące granice władania lub prywatne drogi), 3) przeznaczenie gruntów rolnych pod składowiska odpadów przemysłowych, komunalnych i innych, 4) niektóre formy zjawisk erozyjnych ?erozja wąwozowa, brzegowa i ruchy masowe”, 5) długotrwałe lub o dużym nasileniu działanie przyczyn powodujących dewastację jakościową, 6) inne przyczyny powodujące czasowe wyłączanie gruntów rolnych z produkcji. Do kopalin pozyskiwanych metodą odkrywkową można zaliczyć eksploatację: 1) węgla (kamiennego a głównie brunatnego), 2) soli mineralnych, 3) rud metali (szczególnie rudy darniowej), 4) piasku podsadzkowego, 5) materiałów budowlanych (żwiru, piasku, pospółki, materiałów ceramicznych – glina, ił), 6) wapna łąkowego, 7) torfu. Górnictwo odkrywkowe, oprócz ... czytaj dalej
Do przyczyn rodzaju I Aa należą te, które powodują trwałą zmianę użytkowania gruntów rolnych. Można, tu więc wymienić następujące przypadki: 1) przeznaczenie gruntów rolnych pod zakłady przemysłowe, 2) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny osiedlowe i budowie inżynieryjne (np. linie przesyłowe), 3) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny komunikacyjne, 4) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny wodne (wodocieki, wodozbiory), 5) przeznaczenie gruntów rolnych pod tereny leśne, 6) inne przyczyny powodujące trwałe wyłączenie gruntów z produkcji rolnej. .Wymienione przypadki zmniejszania ogólnego areału gruntów rolnych są najbardziej groźne dla rolniczej przestrzeni produkcyjnej. Rozwój przemysłu potrzebuje coraz to nowych terenów, które najczęściej są pozyskiwane kosztem gruntów rolnych. Do najbardziej terenochłonnych gałęzi przemysłowych, nie uwzględniając przemysłu surowcowego należą; przemysł spożywczy, chemiczny, maszynowy, konstrukcji metalowych, wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej oraz drzewny, których udział w ogólnym obszarze terenów przemysłowych waha się w granicach 5+10%. Najmniej terenochłonne gałęzie przemysłowe, to przemysł poligraficzny, solny, ... czytaj dalej
Pod pojęciem przyczyn powodujących zmniejszenie możliwości produkcyjnych gruntów rolnych należy rozumieć przyczyny powodujące zmniejszenie ogólnego areału gruntów rolnych oraz pogorszenie warunków produkcji na gruntach rolnych. Powyższe przyczyny z punktu widzenia rolnictwa można także utożsamić z dewastacją przestrzeni rolniczej (w pełnym znaczeniu tego słowa). Rozpatrzono następujące kryteria: 1) charakter dewastacji, 2) stopień zniszczenia, 3) sposób działania przyczyny dewastacji, 4) możliwość przywrócenia zdolności produkcyjnych. Przez określenie ?charakter dewastacji”, rozumiano rodzaj zmniejszenia potencjału rolniczej przestrzeni produkcyjnej, a więc stwierdzenie czy przyczyna powoduje zmniejszenie ilości areału produkcyjnego, czy też pogarsza tylko warunki dotychczasowej produkcji. Ocena stopnia zniszczenia pozwala na stwierdzenie przyczyn wywołujących dewastację całkowitą lub częściową. Biorąc pod uwagę sposób działania przyczyn dewastacji ? chodziło o wyodrębnienie tych, których czas działania jest jednocześnie okresem zmniejszenia możliwości produkcyjnych ziemi, i przyczyn, przy których czas ten jest tylko momentem uaktywnienia innych czynników, które dopiero będą wpływały na proces zmniejszenia ... czytaj dalej
W dotychczasowej działalności na rzecz ochrony gruntów rolnych można wyróżnić trzy etapy, z których każdy następny cechuje się większym zaangażowaniem i większą skutecznością . Etap I ? przypada na okres przed 1966 r,, to jest przed wydaniem uchwały nr 198 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 1960 r. o ochronie użytków rolnych (Mon. Pol. nr 40, poz. 200). Etap II ? ograniczony jest datami wydania wspomnianej uchwały i ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów, a więc obejmuje lata 1966?1971, Etap III ?obejmuje okres po 1971 r,, to jest po wydaniu ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów. Działalność na rzecz ochrony gruntów przed 1966 r, była nikła i sporadyczna. Wprawdzie pewne elementy ochrony gruntów pojawiły się w działalności niektórych resortów (np. górnictwa) i pośrednio były usankcjonowane aktami prawnymi (np. ustawa o ochronie terenów torfowych, czy ustawa o planowaniu przestrzennym), ale przejawiało się to raczej w możliwościach działania niż w samym działaniu. Etap II, zapoczątkowany wydaniem dwóch uchwał, to jest uchwały nr 198 Rady Ministrów z dnia 12 lipca 1966 r. o ochronie użytków rolnych (Mon. Pol. nr 40, poz. 200) i uchwały nr 301 Rady Ministrów z ... czytaj dalej
Wprawdzie na świecie można spotkać wiele przykładów dużego zwiększenia plonów przy zastosowaniu nowoczesnych odmian roślin i nowej agrotechniki, to jest także wiele głosów twierdzących, że brak jest większych możliwości podniesienia plonów, m.in. z uwagi na to, że obserwuje się brak wody i obniżanie się poziomu wody gruntowej, występowanie erozji, niszczenie próchnicy i brak składników odżywczych w glebie . W wielu krajach powierzchnia gruntów użytkowych nie ulega zwiększeniu, a od dość dawna obserwuje się proces zmniejszania areału gruntów wykorzystywanych rolniczo. Wynika to z konieczności zaspokojenia potrzeb innych niż wyżywienie. Buduje się nowe miasta, ośrodki przemysłowe, drogi, koleje, lotniska i inne budowle, które każdego roku zabierają olbrzymie obszary ziemi, w tym także przydatnej dla rolnictwa. Przewiduje się, że w 2070 r. w ZSRR miasta i ośrodki przemysłowe zajmą około 1,2 min km2, to jest około 5,3% powierzchni całego kraju . O ile jednak kraje mające stosunkowo małe zagęszczenie ludności mogą pozwolić sobie na przeznaczenie takich obszarów na cele urbanizacyjne,to kraje o dużym zagęszczeniu mają w tym zakresie poważne problemy. Trzeba by bowiem w nich na cele urbanizacyjne w 2070 r, przeznaczyć ... czytaj dalej
Profesor Smyk (ekspert Światowej Organizacji Zdrowia ONZ w zakresie ochrony środowisk glebowych i wodnych) podaje, że przy dzisiejszym poziomie techniki, potencjalny obszar użytków rolnych wynosi 7,7 mld ha. Stanowiłoby to około 57% powierzchni kontynentów naszego globu. Z podanych 7,7 mld ha około 2,2 mld to tereny, na których jest możliwość uzyskania 2-krotnych zbiorów rocznie. Z danych tych można wnioskować, że nie wszystkie ziemie, nawet przy dużych nakładach, mogą być wykorzystane przez rolnictwo. Składa się na to cały szereg przyczyn, z których najważniejsze to: 1) temperatura: kultury uprawne wymagają odpowiedniej temperatury do wegetacji i wydawania owoców. Przeszkodą dla upraw są zarówno temperatury zbyt niskie jak i wysokie, szczególnie długotrwałe: według Kóppena 12% powierzchni kontynentów znajduje się w strefie klimatu pustynnego, 10,7% w strefie klimatu wiecznego mrozu i 6,4% w strefie klimatu tundry. Są to strefy klimatu uniemożliwiającego działalność rolniczą lub bardzo ją ograniczającego, 2) hipsometria: od wysokości położenia terenu nad poziomem morza i od szerokości geograficznej zależy w znacznym stopniu możliwość uprawy określonych roślin. Według Staszewskiego i Uchorczaka średnia ... czytaj dalej
Konieczność ochrony gruntów rolnych wynika głównie ze stałego wzrostu liczby ludności i konieczności zaspokojenia jej potrzeb w zakresie wyżywienia, mieszkania, pracy i wypoczynku. Problem ten jest bardzo istotny, gdyż liczba ludności stale wzrasta, a powierzchnia kontynentów, zwłaszcza ziem przydatnych do zaspokojenia wspomnianych potrzeb, jest ograniczona. Jeśli zagadnienie to przedstawić w postaci ułamka, to licznik będzie praktycznie wielkością stałą, a mianownik (liczba ludności) będzie szybko wzrastał . Liczba ludności według szacunku retrospektywnego dla 10 000 r. p.n.e. nie przekraczała 10 min , a na 1 mieszkańca przypadało 2-3 km2 powierzchni wówczas dostępnej ziemi Powolny wzrost liczby ludności trwał aż do połowy XVII wieku, kiedy to na podwojenie mieszkańców trzeba było ponad 1000 lat. Po tym okresie dynamika przyrostu ludności powiększa się szybko. Pierwszy miliard osiągnięto po 1800 r., drugi około 130 lat później, a trzeci już po około 25 latach : Liczba ludności świata w 1970 r. wynosiła już 3,6 mld. Szacunkowe obliczenia liczby ludności świata na przyszłe lata wykazuią, że w 2000 r. będzie nas około 6490 min, w 2020 r. – 19 400 min, a w 2070 r. aż 21700 min. Przedstawione liczby ... czytaj dalej
Mówiąc o ochronie powierzchni ziemi ma się na uwadze zapobieganie wyczerpywaniu się pedosfery. Wyczerpywanie to może odbywać się poprzez zmniejszenie się powierzchni produkcyjnej, czyli wyczerpywanie się użytku z przestrzeni geograficznej oraz poprzez zmniejszenie się poziomu zdolności produkcyjnej (określonej często mianem żyzności środowiska), czyli wyczerpywanie się rzeczywistych zasobów substancji odżywczych. Głównymi użytkami gruntowymi w przestrzeni geograficznej są tereny użytkowe jako grunty rolne i leśne. Zajmują one w poszczególnych krajach przeważającą część powierzchni (na świecie około 63%, w Polsce około 89%). Dlatego też problemy dotyczące ochrony powierzchni ziemi będą rozpatrywane na przykładzie problemów dotyczących ochrony gruntów rolnych i leśnych. Ochrona gruntów rolnych, określana także mianem ochrony rolniczej przestrzeni produkcyjnej lub ochroną ziemi rolniczej, jest zespołem norm o charakterze organizacyjnym, prawnym i technicznym i zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1971 r, o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji gruntów (Dz. U. nr 27, poz. 249), polega ona na ograniczaniu przeznaczenia gruntów rolnych na cele nierolnicze, czyli zapobieganiu zmniejszania ilości ogólnego ... czytaj dalej