Wstęp
Zwiększenie możliwości produkcyjnych gruntów rolnych może się odnosić do elementów ilościowych (ogólnego areału przestrzeni rolniczej) i jakościowych (poziomu zdolności produkcyjnej gleb). Dlatego też wszelkie zabiegi czynione w tym kierunku odnoszą się do któregoś z tych elementów lub do obydwu łącznie.
Generalnie rzecz biorąc, wszystkie zabiegi podejmowane w celu zwiększenia możliwości produkcyjnych gruntów rolnych można podzielić na trzy grupy, przyjmując za kryterium rodzaj zwiększania tych możliwości. Są to mianowicie :
1) zabiegi-powodujące zwiększenie ogólnego areału gruntów rolnych (ilościowe),
2) zabiegi powodujące ilościowo-jakościowe zwiększenie możliwości produkcyjnych przestrzeni rolniczej,
3) zabiegi powodujące podniesienie zdolności produkcyjnych (jakościowe).
Zabiegi powodujące ilościowe zwiększenie areału gruntów rolnych
Do zabiegów, które powodują ilościowe zwiększenie areału rolniczej przestrzeni produkcyjnej, należy zaliczyć:
1) zagospodarowanie gruntów przydatnych do produkcji rolnej, a rolniczo nie użytkowanych, •
2) przystosowanie do produkcji rolnej gruntów nieproduktywnych,
3) rekultywację obszarów zdewastowanych.
Zagospodarowanie gruntów przydatnych do produkcji rolnej, a rolniczo nie użytkowanych jest najprostszym sposobem zwiększenia ogólnego areału gruntów rolnych. Jest to zabieg, który w naszym kraju, a także w szeregu innych krajach rozwiniętych już nie występuje, bądź występuje tylko sporadycznie. Jednak w skali świata zwiększenie obszaru terenów rolnych poprzez zagospodarowanie gruntów przydatnych do produkcji rolnej może mieć miejsce na około 500 min ha terenów leżących odłogiem.
Przygotowanie do produkcji rolnej gruntów nieproduktywnych polega na wytwarzaniu na danym terenie takich warunków, w których może odbywać się produkcja rolnicza. Czynności tu wchodzące są podobne do czynności występujących przy rekultywacji i w szczególności dotyczą uregulowania warunków hydrologicznych, doprowadzenia do odpowiedniego poziomu żyzności gleby oraz ukształtowania przestrzennych warunków produkcji rolniczej.
Rekultywacja obszarów zdewastowanych jest zabiegiem stosunkowo nowym i obejmującym zespół czynności mających zadanie przywrócenia w zasadzie pierwotnych zdolności produkcyjnych obszarom zdewastowanym na skutek różnorodnych działalności. Pojęcie to zostało ostatnio rozszerzone i oznacza nie tylko przywrócenie pierwotnych zdolności produkcyjnych, lecz także przystosowanie danego obszaru do jakiejkolwiek produkcji, a więc jego uproduktywnienie. Dla rolnictwa główne znaczenie ma rekultywacja o kierunku rolniczym, chociaż inne kierunki mogą też mieć pośrednio pozytywny wpływ.
Zabiegi powodujące ilościowo-jakościowe zwiększenie możliwości produkcyjnych gruntów rolnych
Do zabiegów powodujących ilościowo-jakościowe zwiększenie możliwości produkcyjnych . zalicza się takie, w wyniku których wzrasta ogólny areał przestrzeni rolniczej i poprawiają się
warunki prowadzenia produkcji na tym areale. Przykładem takich poczynań są:
— zabiegi zmieniające przestrzenną, strukturę ziemi rolniczej a więc scalenia i wymiany
gruntów,
— odkrzaczanie i odkamienianie gleb.
W wyniku przeprowadzenia scalenia lub wymiany gruntów uzyskuje się dodatkowe powierzchnie ziemi z tytułu likwidacji zbędnych miedz i dróg oraz stwarza się lepsze warunki prowadzenia racjonalnej agrotechniki .
Odkamienianie gleb – to zabieg przyrównywany pod względem znaczenia do drenowania gleb podmokłych. Usunięcie kamieni z powierzchni gleby i poziomu orno-próchnicznego ma wielorakie znaczenie. Zwiększa powierzchnię gruntu dostępnego dla roślin i objętość poziomu orno-próchnicznego. Szkodliwość zakamienienia gleb wynika także z faktu utrudnienia prowadzenia upraw i ich mechanizacji. Zagadnienie to występuje ze szczególną ostrością w niektórych rejonach kraju, a zwłaszcza na Białostocczyźnie. Oceniano, że powierzchnia gleb zakamienionych i kamienistych na terenie byłego województwa białostockiego wynosiła około 323 tys. ha. Ponieważ zakamienienie gleb występuje także w innych rejonach kraju, zabieg odkamieniania kryje w sobie duże możliwości zwiększenia rolniczego potencjału produkcyjnego.